Pre pedeset godina u Beogradu je osnovano pozorište Atelje 212, smišljeno da bi igralo novu evropsku avangardnu dramu, stvaralo novu estetiku i pomeralo granice pozorišne umetnosti. Neke od predstava i tumačenja likova iz Ateljea 212 ušla su u vrh naše pozorišne istorije i postala deo urbane legende.
Tekst: Vesna Knežević Baletić
Fotografije: vlasništvo Ateljea 212 |
Beogradsko pozorište Atelje 212 proslavilo je 12. novembra 2006. pola veka postojanja. Celodnevno slavlje počelo je programom "Sećanja - sve što ste oduvek hteli da saznate o Ateljeu, a niste smeli da pitate", u kojem su glumci, reditelji i drugi uvaženi gosti od ranog jutra do kasnog popodneva pričali zanimljivosti i anegdote sa proba, premijera, gostovanja...
|
Za mikrofonom su se smenjivale najeminentnije ličnosti našeg pozorišnog života. Uveče je izvedena predstava "Premladi za pedesete", u režiji Alise Stojanović, a u međuvremenu je promovisana knjiga "Put za Aljasku" Bore Ćosića u izdanju beogradske "Prosvete".
Program proslave završen je 19. i 20. novembra izvođenjem komada Darka Lukića "Tesla Electric Company", u režiji Tomaža Pandura i koprodukciji Pandur Theaters i Ulysses Theatre.
Biće zapamćeno da je na proslavi omiljenog beogradskog pozorišta učestvovalo na stotine najuglednijih ličnosti pozorišne, kulturne i javne scene Srbije i bivših jugoslovenskih republika.
Atelje 212 uradio je danas ono zbog čega je pre pedeset godina i osnovan - u ime umetnosti i kulture prevazišao je geografske, političke i mentalne granice. |
 | |
Atelje 212 osnovan je kreativnom urotom grupe pozorišnih ljudi, intelektualaca, književnika i filmskih stvaralaca, u trenutku kad se javila potreba za pozorištem nove estetike koje će igrati novu avangardnu dramu koja je u to vreme cvetala i imala veliki uticaj u Evropi.
|
|
|
Pozorište je zvanično otvoreno 12. novembra 1956. godine, u maloj sali stare "Borbe" gde je ispred 212 stolica premijerno odigran Geteov "Faust" u režiji Mire Trailović. Iste godine, Atelje 212 bio je prvo pozorište u Istočnoj Evropi koje je igralo "Čekajući Godoa" Samjuela Beketa. Veliki uspeh ove predstave omogućio je čitavom nizu drugih avangardnih drama i autora da budu postavljene u ovom, a zatim i u drugim beogradskim i jugoslovenskim pozorištima. Na sceni Ateljea 212 igrani su, potom, Sartr, Jonesko, Fokner, Kami, Pinter, Džojs, Ruževič, T. S. Eliot, Kopit, Žene... Većinu ovih autora publika sa ovih prostora prvi put je imala priliku da vidi na sceni. Atelje je otkrivao i nove domaće pisce i igrao komade Aleksandra Popovića, Dušana Kovačevića, Milice Novković, kao i Borislava Pekića, Slobodana Selenića, Ljubodraga Simovića...
 |
Prvi upravnik Ateljea 212 bio je Radoš Novaković, filmski reditelj i profesor na FDU, a potonji Bojan Stupica, reditelj, legenda beogradskog pozorišnog života. Njihova dotadašnja zamenica, Mira Trailović došla je na čelo Ateljea 1961. godine i tu ostala 22 godine. Za vreme njene uprave, Atelje 212 je postao kultno beogradsko pozorište i stekao svetsku slavu. Zajedno sa Jovanom Ćirilovim i drugim svojim saradnicima, Mira Trailović je inicirala osnivanje jednog od najvećih evropskih pozorišnih festivala - Bitef, koji je nastao 1967. godine u Ateljeu 212 i traje do danas. Naredni upravnici Ateljea bili su glumac Dejan Čavić, potom reditelji Ljubomir Muci Draškić i Nebojša Bradić. |
Poslednjih deset godina na čelu ovog pozorišta je Svetozar Cvetković, pozorišni i filmski glumac. |
Možda je smelo, ali nije neistinito reći da Beograd ne bi bio ovo što jeste i što je bio prethodnih pola veka da nije bilo nekih od njegovih najpopularnijih predstava. Ne bi bilo isto da Zoran Radmilović nije igrao Kralja Ibija i Radovana III, da Mira Stupica nije igrala u komadu "Marija se bori s anđelima", Bata Stojković u "Korešpodenciji", a Ljiljana Krstić u komadu "Ko se boji Virdžinije Vulf", da Dušan Prelević i Dragan Nikolić nisu zapevali "Daj nam sunca" u mjuziklu "Kosa" odmah nakon njene njujorške premijere. Najpopularnije predstave Ateljea igrane su i po dvadeset godina, mnoge više od trista puta, a publika bi napamet znala sve replike iz "Kralja Ibija" ili "Radovana III", samo da je Zoran Radmilović hteo da se drži teksta Alfreda Žarija i Dušana Kovačevića. Bravurozna improvizacija na sceni bila je jedno vreme zaštitni znak Ateljea. Kao i njegovi bardovi.
Ali nije Atelje okupljao samo velike reditelje i glumce. Pozorišni bife Ateljea, čuven gotovo koliko i njegovi velikani glume i kultne predstave, bio je stecište kreativaca i intelektualaca, nekih od najbritkijih umova tog vremena.
|
Borislav Mihailović Mihiz, Borislav Pekić, Danilo Kiš sedeli su s glumcima i rediteljima, pomagali da se stvaraju nove ideje, negovali duh, a njihove replike i dosetke postajale su urbana legenda. Samo je jednom bife bio u opasnosti da utihne. Nije ga ugrozila tadašnja vlast koja je, uostalom, blagonaklono gledala na Atelje, nego Velika Gospođa našeg pozorišta Mira Trailović koja je u jednom momentu zabranila alkohol u bifeu. Legenda kaže, a i lako je pretpostaviti, da su se glumci istog dana preselili u susednu kafanu. Nesvikla da je nadmudre, Mira pošalje sekretaricu u kafanu da vidi ko šta pije. Glumci je vide, pitaju šta tu radi, ona kaže. Odlično, kaže Dragan Nikolić i naruči piće za celu kafanu. Račun je po istoj sekretarici poslao upravnici sa porukom - Gospođo, kod nas je običaj da onaj ko pita šta ko pije i plati to piće. Mira je platila račun, a bife je ponovo proradio. Tako do dana današnjeg. |
 | | |
|
